Na początku odbywa się ceromnia dla uczczenia bogów i cezara.
Na pierwszym planie: kapłani, sędziowie i muzycy, w tle: gladiatorzy Z powrotem do strony glównej
Tekst Iam Barbatus Syrum temptat. Gladii crepant, populus adversarios incitat, nam pugnae turbam valde delectant. Etiam Marcus gaudet et clamat, nam ludos et pugnas libenter spectat; Corneliam autem ludi non delectant: itaque sedet et tacet. Marcus amicam rogat: "Cur pugna te non delectat?" Cornelia non respondet. Subito Syrus adversarium temptat, vulnerat. Turba clamat, sed Cornelia lacrimas non iam tenet. Neque Marcum nunc ludus delectat. Słownictwo
| crepat | on/ona/ono dzwoni, trzaska, chrzęści | |
| incitat | on/ona/ono prowokuje, zagrzewa | |
| spectat | on/ona/ono ogląda |
por.: spektakl = to, co się ogląda, spektakularny
= warty oglądania, widowiskowy
|
| temptat | on/ona/ono próbuje, atakuje |
ang.: attempt, temptation
|
| vulnerat | on/ona/ono rani |
ang.: vulnerable
|
| respondet | on/ona/ono odpowiada |
pol.: responsorium, psalm responsoryjny
|
| tenet | on/ona/ono trzyma, powstrzymuje |
fr.: tenir
|
| lacrima | łza |
pol.: lacrimoso (muz.); lakrymator (chem.)
|
| pugna | walka |
L3: pugnat
|
| turba | tłum, tłuszcza |
por. skojarzenia z wyrazem "turbulencje"
|
| te | cię, ciebie (biernik l.poj. = Acc. Sg.) |
fr.: te
|
| itaque | dlatego, przeto | |
| libenter | z przyjemnością, chętnie |
niem.: liebend gern
|
| valde | bardzo, bardzo mocno | |
| non iam | już nie | |
| quod | ponieważ, że |
Przećwicz słownictwo z tej lekcji przez połączenie w pary wyrazów z pierwszej i drugiej kolumny. Gramatyka
W tej lekcji wprowadzone zostały dopełnienia w bierniku (Accusativus, Acc.), które z reguły są bardzo ważną częścią zdania. Jak zwykle jest różnica między wyrazami rodzaju męskiego z deklinacji "O" i wyrazami rodzaju żeńskiego z deklinacji "A".
W deklinacji "O" do tematu słowa dodawana jest końcówka "-um" dla Accusativus Singularis (biernika l.poj.) i "-os" dla Accusativus Pluralis (biernika l.mn.). Przykłady: lud-us -> lud-um lud-i -> lud-os W deklinacji "A" do tematu słowa dodawana jest końcówka "-am" dla Accusativus Singularis i "-as" dla Accusativus Pluralis. Przykłady: amic-a -> amic-am amic-ae -> amic-as. Później zauważysz, że M w końcówce Accusativus Singularis jest bardzo typowe.
Przeanalizujmy teraz przykładowe zdanie stosując technikę, która pomoże ci później zrozumieć zdania zajmujące ćwierć strony, jakie lubił pisać Cezar, albo sałatkę wyrazową à là Owidiusz. Ponieważ w łacinie nie ma ścisłych reguł odnośnie szyku wyrazów, trzeba podejść do zdania tak, by przetłumaczyć je na sensowne i zrozumiałe zdanie polskie.
Najlepiej zacząć od orzeczenia. Weźmy zdanie "Subito adversarii Syrum temptant.". Orzeczeniem jest "temptant". Jest to 3 os. l.mn., a znaczenie tego wyrazu to "próbować, atakować". Korzystając z tych informacji, można przetłumaczyć to jako: "próbują" albo "atakują". Ponieważ jest to l.mn., to podmiot (jeśli jest bezpośrednio nazwany w zdaniu) też musi być w l.mn., i w przypadku Nominativus, ponieważ podmioty zawsze występują w przypadku Nominativus (= w mianowinku). Biorąc pod uwagę dwie znane nam deklinacje, końcówką tego podmiotu może być "-i" lub "-ae". Jedynym możliwym podmiotem w tym zdaniu jest zatem słowo "adversarii", przeciwnicy. Daje nam to: "Przeciwnicy próbują" albo: "Przeciwnicy atakują". Jeśli pierwsza wersja jest poprawna, powinniśmy znaleźć bezokolicznik - Infinitivus (próbować ZROBIĆ coś), jednak żadnego nie ma, więc chodzi tu o drugie tłumaczenie: "Przeciwnicy atakują". Teraz pojawia się pytanie: KOGO oni atakują?
Odpowiada na nie dopełnienie w bierniku. Z pozostałych słów, tylko "Syrum" ma końcówkę biernika (Acc.). A więc: "Przeciwnicy atakują Syrusa". Ostatnie pozostałe słowo, "subito" jest przysłówkiem znaczącym: "nagle". Zgodnie z tym całe zdanie brzmi: "Nagle przeciwnicy atakują Syrusa".
Chociaż takie strukturalne podejście nie jest koniecznie do tłumaczenia prostych zdań, z którymi dotychczas się zetkn-ęłaś/-ąłeś, zapamiętaj je proszę na przyszłość i nie tłumacz po prostu przekładając wyrazy jeden za drugim według ich formy słownikowej. Zwracaj uwagę na przypadki, a szczególnie na liczbę: Singularis/Pluralis (poj./mn.)!
Ćwiczenia
Określ funkcję wyrazów w zdaniu i przetłumacz: 1. Populus Syrum et Barbatum salutat. 2. Populum Syrus et Barbatus salutant. 3. Nunc Syrus et Barbatus temptant et pugnant. 4. Gladios tenent et clamant. 5. Subito Syrus Barbatum vulnerat. Porównaj swoje odpowiedzi z prawidłowymi, podanymi na dole strony. Część informacyjna: walki gladiatorów
Sieciarz (retiarius) już prawie zabija samnitę, sędzia pilnuje, żeby zaczekał, aż tłum da sygnał.
Odpowiedzi do ćwiczeń:
1. Populus = podmiot, Syrum et Barbatum = dopełnienie w bierniku (Acc.), salutat = orzeczenie (3 os. l.poj.)
Publiczność pozdrawia Syrusa i Barbatusa.
2. Populum = dopełnienie w bierniku (Acc.), Syrus et Barbatus = podmiot, salutant = orzeczenie (3 os. l. mn.)
Syrus i Barbatus pozdrawiają publiczność.
3. Nunc = przysłówek, Syrus et Barbatus = podmiot, temptant et pugnant = orzeczenie (3 os. l.mn.)
Syrus i Barbatus teraz atakują i walczą.
4. Gladios = dopełnienie w bierniku l.mn. (Acc. Pl.), tenent et clamant = orzeczenie (3 os. l.mn.)
Trzymają miecze i krzyczą.
5. Subito = przysłówek, Syrus = podmiot, Barbatum = dopełnienie w bierniku (Acc.), vulnerat = orzeczenie (3 os. l. poj.)
Nagle Syrus rani Barbatusa.