Latin course for the Virtual School of Languages

Lekcja 3: Przybywają gladiatorzy

Z powrotem do strony glównej

Tekst
Marcus non ridet, sed murmurat: "Elephantus! Simia!
Ubi sunt Syrus et Barbatus? Cur tuba non sonat?"
Tum amica: "Fortasse adversarii hodie non pugnant."
Etiam populus murmurat, quod Syrus et Barbatus nondum adsunt;
subito autem tubae sonant, populus tacet,
adversarii intrant, stant, salutant.
Nunc populus gaudet et clamat, et Marcus vocat:
"Me neque elephanti neque simiae,
sed ludi et gladii et tubae delectant."
Amici et amicae rident.
---------------------------
Słownictwo z czytanki, którego nie musisz się uczyć:
murmurat: mruczy, pomrukuje, szemrze
simia: małpa


Słownictwo

Przećwicz słownictwo z tej lekcji przez połączenie w pary wyrazów z pierwszej i drugiej kolumny.


Gramatyka

W ostatniej czytance użyliśmy nieświadomie naszego pierwszego rzeczownika: ludus. Pojawił się w zdaniu: Ludus me delectat, co można by dosłownie tłumaczyć "Gra mnie zachwyca". W tym wypadku był to podmiot zdania (ponieważ pytamy: kto/co mnie zachwyca?), a przypadek, w jakim wystąpił to Nominativus Singularis (Nom. Sg.), czyli mianownik l. poj.05;).

Wszystkie podmioty muszą być wyrażone przez Nominativus - przypadek, w którym stoją słówka w słowniku; a jedna "gra" jest rzecz jasna liczbą pojedynczą. W linjkach 8/9 bieżącej czytanki znajdziesz zdanie z prawie identycznym znaczeniem: Me [...] ludi [...] delectant. Poza tym, że me zostało użyte w innej pozycji bez żadnego konkretnego powodu, zauważysz, że czasownik ma teraz końcówkę -nt, co oznacza liczbę mnogą: a więc są przynajmniej dwie rzeczy, które zachwycają. W tym wypadku Marcus mówi o "grach", tj. zawodach, walkach gladiatorów w l.mn., nie tylko o jednej konkretnej rozgrywce, którą mają za chwilę obejrzeć.

W związku z tym musiał zmienić słowo ludus (l.poj.) w ludi (l.mn.) Wszystkie rzeczowniki rodzaju męskiego deklinacji "O" kończą się na "-us" (tak jak męskie imiona) w Nom. Sg. i zmieniają tę końcówkę w "-i" w Nomintativus Pluralis (Nom. Pl., tj. mianownik l.mn.). W tym samym zdaniu możesz znaleźć jeszcze dwa przykłady takiej zmiany:

"elephanti" (l.poj.: elephantus) i "gladii" (l.poj.: gladius).

Możesz też znaleźć dwa wyrazy, które nie pasują do tego schematu: "simiae" i "tubae". Są to wyrazy rodzaju żeńskiego, należące do deklinacji "A". W deklinacji "A", forma Nominativs Singularis kończy się na "-a" (tak jak imiona żeńskie - łatwo to zapamiętać, bo również polskie imiona żeńskie tak się kończą), a Nominativus Pluralis na "-ae". Przykłady tej zmiany to: amica --> amicae, tuba --> tubae, simia --> simiae.

Jeśli uczysz się (lub uczył-aś/-eś) innych języków, może odetchniesz z ulgą, że w łacinie ma żadnych przedimków określonych ani nieokreślonych (jak w niemieckim ein/eine, der/die/das; w angielskim a/an, the; we francuskim un/une, le/la itd., itp.). Ta część łacińskiej gramatyki jest łatwiejsza i bardziej przypomina polski. Ważne jest jednak - tak jak w polskim - żeby nie mylić rzeczowników męskich, żeńskich i (jeszcze nie wprowadzonych w tym kursie) nijakich, gdyż, jak widać już z tej lekcji, ich deklinacje są odmienne.

Ćwiczenia

 I) Napisz te zdania w l.mn. (Pluralis):
  1. Amica vocat.
  2. Amicus narrat.
  3. Tuba sonat.
  a te w l.poj. (Singularis):
  4. Amicae salutant.
  5. Adversarii intrant.
  6. Amici iam hic sunt.
  Porównaj swoje odpowiedzi z prwidłowymi, które podano na dole tej strony.

II) Uzupełnij przysłówki i spójniki. 
W nawiasie podano ich tłumaczenia, żeby było wiadomo, o które chodzi: 
  1. __ (dziś) Gaius et Claudia in Colosseo sunt. 
  2. Ibi __ (także) Quintus et Paula sedent.
  3. __ (wtedy) Quintus rogat: "__ (gdzie) adversarii sunt?
  4. Cur __ (jeszcze nie) intrant?"
  5. __ (nagle) __ (jednak) tubae sonant.
  6. __ (teraz) Marcus tacet, __ (ponieważ) adversarii adsunt. 



Część informacyjna : Ekwipunek gladiatora

Było wiele różnych kategorii gladiatorów i każda kategoria nosiła odrębną zbroję i broń. Np. Samnici walczyli krótkim mieczem i bronili się podłużną tarczą; Trakowie nosili owalną tarczę i sztylet; Sieciarze (retiarii) nosili sieć (rete) i trójząb.

Trak przeciw sieciarzowi

Odpowiedzi do ćwiczeń:

I) 1. Amicae vocant.  2. Amici narrant.  3. Tubae sonant.
    4. Amica salutat.  5. Adversarius intrat.  6. Amicus iam hic est.
II) 1. hodie   2. et / etiam   3. tum, ubi 
     4. nondum  5. subito, autem
     6. nunc, nam / quod