Z powrotem do strony glównej
Tekst Hic est Marcus, ibi est Titus. Titus in Colosseo sedet et gaudet, nam Aemilia iam adest. Marcus dolet, nam Cornelia cessat. Iam Aemilia rogat: "Ubi est Cornelia?" Et Titus: "Cornelia cessat." Subito Marcus vocat: "Ibi Cornelia est, ibi stat!" Ridet et gaudet. --------------------------- Słownictwo z czytanki, którego nie musisz się uczyć: in Colosseo: w Colosseum cessat: (ona) każe na siebie czekać Słownictwo
| est | on/ona/ono jest | pol.: jest; fr.: est |
| adest | on/ona/ono jest tam | |
| rogat | on/ona/ono pyta | ang.: interrogate |
| stat | on/ona/ono stoi (tam) | pol.: statua, statyczny |
| vocat | on/ona/ono krzyczy, woła | ang.: vocation |
| dolet | on/ona/ono cierpi, żałuje | pol.: (nie)dola |
| gaudet | on/ona/ono cieszy się, jest szczęśliwy | por. hymn "Gaude Mater Polonia" i "Gaudeamus igitur..." |
| ridet | on/ona/ono śmieje się | ang.: deride |
| sedet | on/ona/ono siedzi | pol.: sedes |
| et | i, także | fr.: et |
| hic | tutaj | |
| iam | już, teraz | |
| ibi | tam | |
| nam | ponieważ, mianowicie | |
| subito | nagle | wł.: subito |
| ubi | gdzie |
Przećwicz słownictwo z tej lekcji przez połączenie w pary wyrazów z pierwszej i drugiej kolumny. Gramatyka Uwaga: Komentarz gramatyczny zakłada, że znasz podstawowe terminy gramatyczne. Jeśli nie znasz jakiegoś terminu, proponuję sięgnąć do gramatyki języka polskiego zawartej w kompendium dla uczniów szkoły średniej, słowniku języka polskiego lub innej publikacji tego typu. Przy okazji polecam też podręczniki: L. Winniczuk: Lingua latina. Łacina bez pomocy Orbiliusza, PWN Warszawa 1975 oraz W. Mohort-Kopaczyński, T. Wikarjakówna: Disce Latine, PWN Warszawa 2005.
Jeżeli uważnie przeczytał-aś/-eś słownictwo z tej lekcji, to zauważył-aś/-eś, że wszystkie czasowniki kończą się na -t.
To -t jest końcówką 3. osoby liczby pojedynczej (dalej w skrócie będę używać 3. os. l. poj.). Odpowiadające jej w języku polskim (dalej w skrócie będę używać j. polski) zaimki osobowe to "on", "ona" i "ono". W łacinie, podobnie jak w j. polskim, zaimki na ogół nie są używane w funkcji podmiotu - dodaje się je domyślnie samemu, w oparciu o formę czasownika. Kidy więc natrafisz na formę "ridet", powin-naś/-ieneś przełożyć ją jako "śmieje się", a z kontekstu będzie wynikało czy "on się śmieje", czy "ona się śmieje". W ten sposób jedno słowo może stanowić całe zdanie! Jeśli już koniecznie musisz wiedzieć, zaimki osobowe w łacinie to "is" (on), "ea" (ona) i "id" (ono). Jeśli twoim zdaniem ta lekcja nie jest jeszcze wystarczająco trudna, możesz je od razu zapamiętać. Będą jeszcze później potrzebne.
"Ridet" może znaczyć zarówno, że ktoś śmieje się teraz, jak i, że śmieje się w ogóle (np. w zdaniu "Często się śmieje."). Podobnie jak j. polski, a w przeciwieństwie do np. j. angielskiego, łacina nie rozróżnia między czasami prostymi (ang. simple) i ciągłymi (ang. progressive). Jeśli nie uczył-aś/-eś się angielskiego, francuskiego ani innego języka, który wprowadza takie rozróżnienie między czasami gramatycznymi, to po prostu nie zawracaj sobie głowy tymi uwagami.
Inną ciekawostką w łacinie jest fakt, że czasownik w roli orzeczenia często stoi na końcu zdania, inaczej niż w polskim, gdzie zwykle umieszczany jest za podmiotem. Na przykład:
Titus in Colosseo sedet. Podmiot okolicznik odmieniony czasownik Titus w Colosseum siedzi
Nie martw się, nie ma potrzeby, żebyś tak pisał-a po polsku. Takie zdanie tłumaczymy normalnie: Titus siedzi w Colosseum. Natomiast germanistom taki szyk zdania wyda się znajomy: to właśnie szyk niemieckich zdań podrzędnych, z orzeczeniem na końcu.
Ćwiczenia
Aby sprawdzić, czy zrozumiał-aś/-eś tę lekcję, wykonaj proszę poniższe ćwiczenia. Prawidłowe odpowiedzi znajdziesz poniżej Części Informacyjnej. Dzięki temu będziesz mogła/mógł sam się skorygować
I) Przeczytaj poniższe zdania i zanotuj numery tych, które są niepoprawne lub nonsensowne. 1. Cornelia hic et ibi sedet. 2. Et Titus iam adest. 3. Titus rogat: "Ubi est Marcus?" 4. Titus dolet et gaudet. 5. Subito Cornelia vocat: "Ibi Marcus stat! 6. Ibi cessat!" 7. Cornelia ridet et gaudet. 8. Subito Titus iam gaudet. II) Znajdź słowa o znaczeniu przeciwnym do podanych poniżej: hic - sedet - cessat - gaudet - Część informacyjna : Colosseum
Colosseum jest amfiteatrem
w Rzymie, zbudowanym z rozkazu cesarskiej rodziny Flawiuszów.
Budynek został ukończony około 80 r. n.e., a jego oryginalna
nazwa brzmiała, od nazwiska właścicieli: "Amphitheatrum Flavium".
Póżniej przed wejściem ustawiono wielki (kolosalny!) posąg
boga słońca o imieniu Sol - i od tego posągu teatr otrzymał
nazwę "Colosseum".
Rysunek przedstawiający rekonstrukcję Colosseum
Amfiteatr to miejsce, w którym zebrana publiczność zasiada wokół owalnej areny (miejsca walk - ringu). Przypomina bardzo współczesny stadion, lecz był używany do walk gladiotorów z dzikimi zwierzętami lub ze sobą nawzajem. Colosseum jest największym amfiteatrem wzniesionym za czasów rzymskich. Jego arena ma powierzchnię 3600 metrów kwadratowych, a mieści on 55 000 widzów.
Amfiteatr w Nīmes (Południowa Francja)
Duży obraz współczesnego Colosseum
Duży obraz rekonstrukcji starożytnego Colosseum
Odpowiedzi do ćwiczeń:
I) I) Zdania 1, 4, 6 i 8 nie mają sensu.
II) hic - ibi
sedet - stat
cessat - adest
gaudet - dolet